Według niektórych badań nawet 50% dzieci z atopowym zapaleniem skóry (AZS) ma również alergię pokarmową [1]. Uczulenie może także być jednym z czynników, które nasilają objawy AZS u niemowląt, takie jak zmiany skórne pod łokciami czy w zgięciu kolan i przesuszenie skóry (np. suche policzki). Na co szczególnie uważać w trakcie rozszerzania diety i jak radzić sobie z pielęgnacją chorego malucha? Sprawdź!
Wbrew powszechnej opinii atopowe zapalenie skóry to wcale nie choroba alergiczna. To przewlekłe schorzenie o podłożu zapalnym, które wiąże się z zaburzeniem bariery ochronnej skóry. Z tego powodu jest ona bardziej podatna na występowanie stanów zapalnych.
Skąd bierze się AZS? Nie ma jednego głównego powodu – przyczyny łączą m.in. aspekty genetyczne, środowiskowe oraz immunologiczne. Dodatkowo to choroba, która przebiega z okresami remisji (objawów jest mniej lub nie ma ich wcale) oraz zaostrzeń (symptomy są nasilone). I to właśnie m.in. alergeny pokarmowe mogą być jednym z czynników, które przyczyniają się do wystąpienia zaostrzenia.
Według danych aż 45% dzieci z atopowym zapaleniem skóry ma pierwsze objawy do 6. miesiąca życia, a 60% – do 12. miesiąca życia [1]. Jak może objawiać się AZS u dzieci? U maluchów pojawia się ostry stan zapalny, który wywołuje:
Co jeszcze warto wiedzieć o objawach tej choroby? AZS u niemowląt najczęściej pojawia się w takich obszarach jak:
U maluchów z AZS często występuje także sucha skóra po kąpieli (ciepła woda może wysuszać naskórek), w okresie jesienno-zimowym (ogrzewanie przyczynia się do przesuszenia powietrza) czy po kontakcie z drażniącymi substancjami, takimi jak detergenty, mydła zapachowe lub niektóre tkaniny (np. wełna, poliester).
Nawet u zdrowych dzieci skóra jest delikatniejsza niż u dorosłych. Więcej dowiesz się z artykułu: Dlaczego bariera skórna u dzieci jest bardziej wrażliwa niż u dorosłych?
Alergia pokarmowa jest uznawana za jeden z czynników, które mogą wyzwalać i nasilać objawy AZS u dzieci, szczególnie w najmłodszej grupie wiekowej. Jednocześnie osoby z AZS są bardziej narażone na wystąpienie uczulenia. Dlaczego?
Do głównych przyczyn zalicza się zaburzenie funkcjonowania bariery naskórkowej w przebiegu AZS. Gdy ta bariera jest osłabiona, bardziej przepuszczalna i podatna na wystąpienie stanów zapalnych, łatwiej o rozwinięcie się alergii. Dodatkowo u osób z atopowym zapaleniem skóry układ odpornościowy reaguje inaczej, niż powinien.
Niektórzy badacze podkreślają nawet, że u niemowląt z AZS pierwotne uczulenie na alergeny pokarmowe (np. na białka mleka) może nastąpić drogą przezskórną we wczesnym okresie życia, zanim jedzenie zostanie w ogóle przyjęte drogą pokarmową [2].
Już wiesz, że alergia pokarmowa może wywołać lub nasilić objawy AZS u niemowląt i dzieci. Sama alergia pokarmowa również może objawiać się jednak zmianami skórnymi – często pojawiają się one w krótkim czasie po zjedzeniu określonego produktu.
Możliwe objawy skórne alergii pokarmowej:
Jeśli po zjedzeniu konkretnych pokarmów pojawiają się więc takie symptomy jak wysypka u niemowlaka, być może to klasyczna alergia, a nie AZS. Obserwuj, czy objawy pojawiają się po spożyciu konkretnego pokarmu – np. mleka krowiego, jajek, orzechów czy soi – czy i ustępują po jego wyeliminowaniu.
Każdego tak naprawdę może uczulić coś innego. Wśród alergenów, które najczęściej uczulają niemowlęta, lekarze wymieniają jednak:
U maluchów może wystąpić również nietolerancja, np. nietolerancja białek mleka. W tym przypadku do wywołania objawów potrzeba jednak zwykle więcej – natomiast objawy alergii pokarmowej mogą pojawić się nawet po śladowej ilości konkretnego alergenu.
Czy wiesz, że… istnieją również alergie krzyżowe? To sytuacja, w której organizm reaguje podobnie na różne alergeny – np. dziecko uczulone na pyłki może mieć objawy także po zjedzeniu niektórych owoców lub warzyw.
Rozpoznanie atopowego zapalenia skóry u najmłodszych dzieci opiera się przede wszystkim na dokładnym sprawdzeniu stanu skóry i rozmowie z rodzicami. Lekarz ocenia przede wszystkim:
Podczas wizyty specjalista zwykle nie potrzebuje wykonywać skomplikowanych badań laboratoryjnych – diagnozę stawia na podstawie objawów i historii przebiegu choroby. Może natomiast zapytać o codzienną pielęgnację, używane kosmetyki, częstotliwość kąpieli czy warunki domowe (np. ogrzewanie, wilgotność powietrza), bo wszystkie te czynniki mogą wpływać na stan skóry.
Pamiętaj jednak, aby nie diagnozować AZS samodzielnie. Podrażniona, sucha skóra dziecka może mieć wiele innych przyczyn. Wczesna konsultacja z pediatrą lub dermatologiem pozwala szybko wdrożyć właściwą pielęgnację, złagodzić objawy i zapobiegać pogorszeniom w przyszłości.
Jeśli zauważasz, że u Twojego dziecka dochodzi do pogorszenia objawów AZS po spożyciu konkretnych pokarmów, wykonanie testów alergicznych może być pomocne. Alergolog może zalecić przede wszystkim testy na swoiste IgE (sIgE) w surowicy i punktowe testy skórne oraz doustną próbę prowokacji.
Ważne, aby podejść do diagnostyki krok po kroku i nie eliminować konkretnych pokarmów bez wyraźnych wskazań. Według jednego z badań „wśród rodzeństwa dzieci z alergią na pokarm, u 50% badanych uzyskano dodatnie wyniki testów alergicznych mimo braku jakichkolwiek objawów klinicznych po kontakcie z danym pokarmem [3]”.
Rozszerzanie diety u dziecka z AZS i podejrzeniem alergii pokarmowej może wydawać się skomplikowane. Porozmawiaj na ten temat z lekarzem, który pomoże Ci podejść do tematu spokojnie i bezpiecznie dla dziecka.
Jak podkreślają dr hab. n. med. Andrea Horvath oraz prof. dr hab. n. med. Hanna Szajewska w artykule na stronie MP.pl:
„Niepotrzebna dieta eliminacyjna u dziecka chorego na AZS nie tylko naraża je na niedobory pokarmowe i pogarsza jakość życia, ale także może mieć niekorzystne skutki immunologiczne, zwiększając ryzyko alergizacji i ciężkiej reakcji niepożądanej po przypadkowym kontakcie z eliminowanym pokarmem w przyszłości [3]”.
Prowadzenie jakiejkolwiek diety eliminacyjnej powinno być poprzedzone badaniami i zaleceniami lekarza. Nie eliminuj więc produktów ze swojej diety (jeśli karmisz piersią) lub diety dziecka bez wyraźnych wskazań.
Atopowe zapalenie skóry to choroba zapalna, a nie alergia. Kluczem w terapii AZS jest więc pielęgnacja skóry, która obejmuje przede wszystkim:
Chcesz wiedzieć więcej o pielęgnacji skóry malucha? Sprawdź artykuł: Jak kąpać dziecko z AZS by uniknąć podrażnień? Poradnik dla rodziców.
Już wiesz, że terapia AZS polega przede wszystkim na odpowiedniej pielęgnacji skóry malucha. Jakie produkty wybrać? Postaw na przebadane dermokosmetyki przeznaczone dla maluchów z atopią, takie jak Dermifant®. Są tak delikatne, że można stosować je już od 1. dnia życia.
Dermifant® – Olejek do kąpieli dla dzieci – łagodnie myje skórę dziecka, jednocześnie nawilżając ją, chroniąc przed przesuszeniem i łagodząc swędzenie. Zawiera aż 95% lipidów, co pomaga wspierać barierę ochronną skóry.
Dermifant® – Balsam natłuszczający – dzięki formule typu woda w oleju (W/O) oraz takim składnikom jak skwalan, pantenol i gliceryna intensywnie regeneruje, odżywia i zmniejsza ryzyko nawrotów zaostrzeń AZS.
Co jeszcze warto wiedzieć o AZS u niemowląt i dzieci? Sprawdź odpowiedzi na pytania, które najczęściej zadają rodzice maluchów!
AZS to choroba przewlekła i nawrotowa, jednak w wielu przypadkach ustępuje z wiekiem. Według ekspertów „U 40–60% dzieci objawy zanikają przed 5. rokiem życia, a u 60–90% do 15. roku życia [1]”.
Poprawa stanu skóry to kwestia indywidualna, jednak pierwsze efekty terapii AZS można zauważyć dość szybko. Pierwszą ulgę często przynosi zastosowanie odpowiednich emolientów dla dzieci, szczególnie tych ze składnikami łagodzącymi. Ogólny stan skóry może poprawić się w ciągu kilku-kilkunastu dni odpowiedniej pielęgnacji i unikania czynników drażniących.
Na temat szczepień najlepiej porozmawiać z lekarzem. Korzyści ze szczepienia najczęściej znacznie przewyższają jednak ewentualne ryzyko powikłań, które w większości przypadków i tak jest minimalne.
Na zaostrzenie objawów AZS u niemowląt może wpłynąć wiele różnych czynników. Pokarmy to tylko jeden z nich, dlatego tak ważna jest dokładna obserwacja dziecka. Pamiętaj, by wszystkie wątpliwości konsultować z lekarzem.
Wielu rodziców zmaga się z mitem, że dzieci z AZS nie należy kąpać. Kąpiele są jednak tak samo ważne, jak u zdrowych dzieci. Pomagają m.in. pozbyć się drobnoustrojów. Dla bezpieczeństwa przestrzegaj jednak zasad dotyczących temperatury wody, stosowania konkretnych preparatów myjących i niepocierania skóry. Ważne ponadto, by po każdej kąpieli nałożyć na skórę balsam regenerujący dla dzieci, który pomaga uchronić przed przesuszeniem i wspiera barierę ochronną.
Źródła:
[1] www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/59313,atopowe-zapalenie-skory
[2] www.podyplomie.pl/medycyna/41485,alergeny-pokarmowe-a-zaostrzenie-przebiegu-azs?
[3] www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/311212,alergia-na-pokarm-mity-zwiazane-z-diagnostyka-i-leczeniem
www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.3.5.65.
www.podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/014/614/original/21-35.pdf?1481111336
www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/68147,czy-atopowe-zapalenie-skory-wywoluja-pokarmy
www.mp.pl/interna/chapter/B01.VIII.H.2.
www.alergia-astma-immunologia.pl/2019_24_4/AAI_04_2019_1369_karczewska.pdf
www.environmed.pl/pdf-204678-125560?filename=125560.pdf
www.journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/88998/66739
www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/choroby-alergiczne/138480,alergia-pokarmowa-u-dzieci
www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/98336,jak-rozszerzac-diete-niemowleciu-z-atopowym-zapaleniem-skory
www.mp.pl/alergologia/choroby/skora/azs/307011,dieta-eliminacyjna-w-leczeniu-azs-przeglad-systematyczny-z-metaanaliza
www.wiadomoscidermatologiczne.pl/artykul/najnowsze-wytyczne-leczenia-azs-2019
www.mp.pl/szczepienia/ekspert/szczepienia_chorych_przewlekle_ekspert/305830,czy-szczepienie-moze-zaostrzyc-przebieg-przewleklej-choroby-skory-u-dziecka
